مالیات یکی از اصلیترین منابع درآمد دولتها در سراسر جهان محسوب میشود و نقش مهمی در تأمین هزینههای عمومی، توسعه زیرساختها، آموزش، بهداشت و خدمات اجتماعی دارد. در ایران نیز نظام مالیاتی بر اساس نوع فعالیت اقتصادی، میزان درآمد، حجم گردش مالی و میزان شفافیت هر صنف طراحی شده است. به همین دلیل، برخی صنفها بهصورت طبیعی سهم بیشتری از مالیات کشور را پرداخت میکنند. در این مقاله بررسی میکنیم که کدام صنفها بیشترین مالیات را در ایران پرداخت میکنند و دلیل این موضوع چیست.
چرا برخی صنفها مالیات بیشتری پرداخت میکنند؟
میزان مالیات پرداختی یک صنف صرفاً به نام یا نوع شغل بستگی ندارد، بلکه عوامل متعددی در این موضوع تأثیرگذار هستند. مهمترین این عوامل عبارتاند از:
حجم گردش مالی بالا، سود خالص بیشتر، ثبت رسمی فعالیتها، شفافیت تراکنشهای بانکی، امکان ردیابی درآمد توسط سازمان امور مالیاتی و استفاده از سیستمهای حسابداری و پرداخت الکترونیکی. هرچه فعالیت اقتصادی شفافتر و رسمیتر باشد، احتمال پرداخت مالیات بالاتر خواهد بود.
شرکتهای بازرگانی و فعالان واردات و صادرات
شرکتهای بازرگانی، واردکنندگان و صادرکنندگان کالا در صدر لیست پرداختکنندگان مالیات قرار دارند. این صنف به دلیل گردش مالی بسیار بالا، ثبت دقیق اسناد تجاری، ارتباط مستقیم با گمرک و بانکها و وجود اظهارنامههای گمرکی، یکی از شفافترین حوزههای اقتصادی محسوب میشود. تقریباً تمام درآمدها، هزینهها و سود این شرکتها قابل ردیابی است و همین موضوع باعث میشود مالیات قابل توجهی پرداخت کنند.
پزشکان، کلینیکها و مراکز درمانی خصوصی
پزشکان، دندانپزشکان، آزمایشگاهها و مراکز درمانی خصوصی از جمله مشاغل پردرآمد خدماتی هستند. در سالهای اخیر، با الزام استفاده از دستگاههای کارتخوان متصل به سامانه مالیاتی، میزان شفافیت درآمد این صنف افزایش یافته است. درآمد بالای خدمات درمانی، مراجعات مداوم بیماران و تعرفههای مشخص باعث شده پزشکان جزو صنفهایی باشند که مالیات بالایی پرداخت میکنند، بهویژه در شهرهای بزرگ.
شرکتهای ساختمانی و فعالان حوزه املاک
حوزه ساختوساز، انبوهسازی و معاملات ملکی از دیگر بخشهایی است که سهم بالایی در پرداخت مالیات دارد. ارزش بالای پروژههای ساختمانی، سود حاصل از خرید و فروش ملک و وجود مالیاتهایی مانند مالیات نقلوانتقال، مالیات بر ساخت و مالیات بر ارزش افزوده باعث شده این صنف مالیات سنگینی پرداخت کند. هرچند نوسانات بازار مسکن ممکن است میزان درآمد را تغییر دهد، اما در مجموع این حوزه یکی از منابع مهم درآمد مالیاتی دولت محسوب میشود.
صنایع بزرگ و شرکتهای تولیدی
کارخانهها و صنایع بزرگ مانند پتروشیمی، فولاد، سیمان، صنایع غذایی و سایر واحدهای تولیدی بزرگ، به دلیل درآمد بالا و ساختار رسمی مالی و حسابداری، مالیات قابل توجهی پرداخت میکنند. اگرچه برخی واحدهای تولیدی از معافیتها یا مشوقهای مالیاتی برخوردار هستند، اما در مجموع سهم صنایع بزرگ در مالیات کشور چشمگیر است. شفافیت صورتهای مالی و نظارت دقیق حسابرسی نیز نقش مهمی در این موضوع دارد.
بانکها، موسسات مالی و شرکتهای بیمه
بانکها، موسسات اعتباری و شرکتهای بیمه از شفافترین و قانونمندترین نهادهای اقتصادی کشور هستند. این مجموعهها تحت نظارت شدید نهادهای مالی و حسابرسی فعالیت میکنند و تمام درآمدها و هزینههای آنها ثبت و بررسی میشود. سود حاصل از تسهیلات، سرمایهگذاریها و خدمات مالی باعث شده این بخش یکی از بزرگترین پرداختکنندگان مالیات در ایران باشد.
فروشگاههای زنجیرهای و کسبوکارهای بزرگ خردهفروشی
فروشگاههای زنجیرهای، هایپرمارکتها و برندهای بزرگ خردهفروشی به دلیل حجم بالای فروش روزانه و استفاده گسترده از سیستمهای فروش الکترونیکی، بهراحتی توسط سازمان امور مالیاتی رصد میشوند. استفاده از صندوقهای فروش و پرداختهای غیرنقدی باعث شده مالیات این صنف بهصورت دقیق محاسبه و دریافت شود.
شرکتهای فناوری و پلتفرمهای آنلاین بزرگ
در سالهای اخیر، شرکتهای فناوری، استارتاپهای موفق و پلتفرمهای آنلاین خدماتی و فروشگاهی به جمع صنفهای پردرآمد اضافه شدهاند. افزایش کاربران، درآمدهای تبلیغاتی، فروش آنلاین و خدمات دیجیتال باعث شده این کسبوکارها مشمول مالیاتهای متعددی از جمله مالیات بر درآمد و مالیات بر ارزش افزوده شوند. با توسعه اقتصاد دیجیتال، سهم این بخش در درآمدهای مالیاتی نیز رو به افزایش است.
کدام صنفها معمولاً مالیات کمتری پرداخت میکنند؟
در مقابل صنفهای بزرگ و شفاف، برخی مشاغل خرد، سنتی و کوچک که گردش مالی محدودتری دارند یا هنوز بهطور کامل وارد سیستمهای الکترونیکی نشدهاند، معمولاً مالیات کمتری پرداخت میکنند. البته در سالهای اخیر، با اجرای سامانه مودیان و هوشمندسازی نظام مالیاتی، تلاش شده این فاصله کاهش یابد و عدالت مالیاتی بیشتر برقرار شود.
جمعبندی
بهطور کلی، بیشترین مالیاتها در ایران توسط صنفهایی پرداخت میشود که درآمد بالا، گردش مالی شفاف و ساختار رسمی دارند. شرکتهای بازرگانی، پزشکان، فعالان حوزه املاک، صنایع بزرگ، بانکها و فروشگاههای زنجیرهای در صدر این فهرست قرار دارند. حرکت نظام مالیاتی به سمت شفافیت، استفاده از سامانههای هوشمند و کاهش فرار مالیاتی، میتواند به توزیع عادلانهتر بار مالیاتی میان صنفهای مختلف کمک کند و نقش مؤثرتری در توسعه اقتصادی کشور ایفا نماید.
