انواع استهلاک حسابداری به فرآیند تخصیص بهای تمامشده داراییهای ثابت مشهود مانند ساختمان، ماشینآلات و تجهیزات طی عمر مفید آنها گفته میشود. هدف از استهلاک، تطبیق هزینه دارایی با درآمدی است که در طول زمان ایجاد میکند.
روش خط مستقیم (Straight-Line Method)
در این روش، هزینه استهلاک در تمام سالهای عمر مفید دارایی بهصورت مساوی شناسایی میشود. این روش سادهترین و رایجترین روش است و مناسب داراییهایی است که استفاده یکنواخت دارند. فرمول محاسبه آن برابر است با:
(بهای تمامشده − ارزش اسقاط) ÷ عمر مفید
روش نزولی (Reducing Balance Method)
در این روش، استهلاک هر سال بر اساس درصدی از ارزش دفتری دارایی در ابتدای سال محاسبه میشود. بنابراین در سالهای ابتدایی، هزینه استهلاک بیشتر است. این روش مناسب داراییهایی است که کارایی آنها در ابتدا بالاتر است و باعث کاهش سریعتر سود در سالهای اولیه میشود.
روش نزولی مضاعف (Double Declining Balance)
نوعی روش شتابدار است که نرخ استهلاک دو برابر روش خط مستقیم در نظر گرفته میشود. استهلاک بسیار بالا در سالهای ابتدایی رخ میدهد و در سالهای پایانی کاهش مییابد. این روش مناسب فناوری و تجهیزات با کاهش سریع ارزش است.
روش مجموع سنوات (Sum of the Years’ Digits)
در این روش، استهلاک بر اساس مجموع ارقام سالهای عمر مفید محاسبه میشود و در سالهای ابتدایی بیشتر است. این روش نیز شتابدار است و برای داراییهایی با بهرهوری بیشتر در سالهای اول مناسب است.
روش تعداد تولید (Units of Production Method)
در این روش، استهلاک بر اساس میزان استفاده واقعی از دارایی مانند تعداد واحد تولید یا ساعات کارکرد محاسبه میشود. این روش دقیقتر برای ماشینآلات تولیدی است و هزینه متغیر بر اساس عملکرد دارد. فرمول آن برابر است با:
(بهای تمامشده − ارزش اسقاط) ÷ کل ظرفیت تولید × میزان تولید دوره
استهلاک داراییهای نامشهود (Amortization)
برای داراییهای نامشهود مانند حق اختراع یا نرمافزار از اصطلاح «استهلاک نامشهود» یا Amortization استفاده میشود که معمولاً به روش خط مستقیم انجام میگیرد.
جمعبندی انواع استهلاک حسابداری
انتخاب روش استهلاک به نوع دارایی، الگوی استفاده از آن، سیاستهای مالی شرکت و الزامات قانونی بستگی دارد. هر روش تأثیر متفاوتی بر سود، مالیات و ارزش دفتری داراییها دارد، بنابراین انتخاب صحیح آن اهمیت زیادی در گزارشگری مالی دارد.
